دیدبان شمال:
ساخت پل فعلی «محمدحسن خان» بابل در دوران محمد حسن خان قاجار شروع شده و جایگزین پلی قدیمیتر شده است. پلی که در گذشته به جای این پل بوده، در دوره غزنوی ساخته شده و پلی چوبی بوده است.
این پل در فاصله دو کیلومتری از مرکز شهر بابل و در بخش جنوبی شهر واقع شده است و اطراف این پل با محله های شهرک شهید چمران، شهرک فرهنگیان، محله سرپل محمدحسن خان بخش دو و سه و محله سر پل محمدحسن خان بخش مرکزی محصور شده است.
این پل در ابتدای حکومت کریم خان زند یعنی در سال ۱۱۴۶ و به پاس قدردانی محمدحسن خان قاجار جد آغا محمد خان قاجار از مردم، که شهر بار فروش (شهر بابل فعلی) و سایر نقاط مازندران را تصرف کرده بود و در جنگ بر کریم خان زند پیروز شده بود ساخته شد. در آن زمان محمدحسن خان با ۱۲۰۰۰ تومان این پل عظیم را بر روی رودخانه بابلرود احداث کرد که تا به امروز بر جای مانده و به پل محمدحسن خان شهرت دارد.
این پل عظیم ۱۱ متر ارتفاع، ۱۴۰ متر طول و ۶ متر عرض دارد. در طول پل هفت طاق اصلی و دو طاق فرعی وجود دارد و از جمله پل های مهم شهر از لحاظ ارتباطی و اقتصادی به شمار می آید زیرا که سال های بسیاری پل ارتباطی آمل و بابل بوده است.
پل تاریخی محمدحسنخان، یکی از مهمترین نمادهای میراث فرهنگی شمال کشور و شهرستان بابل است، در حالی این روزها با وضعیت نگرانکنندهای روبهروست که پروژه مرمت و بازآفرینی آن، بهجای حفاظت از بنا، خود به عامل تهدیدکننده تبدیل شده است.
طرح مرمت پل محمد حسن خان با هدف احیای این اثر تاریخی طی یکسال گذشته آغاز شد، اکنون به گفته کارشناسان و شهروندان، به یک پروژه رهاشده و نیمهتمام بدل شده؛ پروژهای که نهتنها به نتیجه نرسیده، بلکه به بدنه و ساختار پل نیز آسیب وارد کرده است.
به گفته کارشناسان، نقص در مدیریت پیمانکار، عدم رعایت فازبندی اجرایی و توقف در مراحل اصلی مرمت از جمله آجرچینی، پلهسازی و نورپردازی، موجب شده تنها بخشی از طرح پیش برود و بخش عمده بنا در معرض فرسایش محیطی و آسیبهای انسانی قرار گیرد.
یکی از مهمترین نگرانیهای کارشناسان، تغییر جانپناه مشبک به نردههای مسدود است؛ اقدامی که برخلاف اصول مرمت بناهای تاریخی، میتواند مانع عبور آب شده و در زمان بالا آمدن سطح رودخانه، فشار هیدرولیکی مضاعفی به بدنه پل وارد کند.
در عین حال، منتقدان میگویند: در شرایطی که بودجههای دولتی با محدودیت جدی مواجه است، بهرهگیری از ظرفیت بخش خصوصی میتوانست راهکاری مؤثر برای حفظ و احیای این اثر تاریخی باشد. به گفته آنان، در گذشته نیز پیشنهادهایی برای واگذاری مدیریت مرمت و نگهداری پل به سرمایهگذاران در ازای ایجاد فضاهای فرهنگی و صنایع دستی مطرح شده بود، اما با مخالفت اداره کل میراث فرهنگی گردشگری وصنایع دستی استان مواجه شد.
همچنین پیشنهاد تبدیل محدوده زیر پل به پیادهراهی سنگفرششده، سبز و عاری از تردد خودرو از دیگر راهکارهایی است که به باور کارشناسان، میتواند ضمن جلوگیری از آسیبهای مکانیکی، ظرفیت گردشگری این بنای تاریخی را نیز فعال کند.
اکنون با نیمهکاره ماندن پروژه و تداوم بلاتکلیفی مدیریتی، این پرسش جدی مطرح است که سرنوشت بودجههای هزینهشده چه شده و چه نهادی مسئول توقف این روند خواهد بود؟
کارشناسان و فعالان میراث فرهنگی تأکید دارند که ادامه این وضعیت، میتواند آسیبهای جبرانناپذیری به پل محمدحسنخان وارد کند؛ آسیبی که اگر امروز برای آن چارهاندیشی نشود، شاید فردا برای نجات آن بسیار دیر باشد.
اولتیماتوم فرماندار بابل به پیمانکار پل تاریخی محمدحسنخان
فرماندار ویژه شهرستان بابل از تعیین تکلیف نهایی پروژه بهسازی پل تاریخی محمدحسنخان خبر داد و گفت: در صورت تداوم تعلل پیمانکار، خلعید وی در دستور کار قرار دارد.
سید مصطفی میرتبار در گفتوگو با ایسنا با اشاره به وضعیت بلاتکلیف پروژه پل محمدحسنخان اظهار کرد: متأسفانه پیمانکاری که مسئولیت این پروژه را بر عهده داشت، علیرغم عملکرد موفق در پروژه مدرسه علامه، در اجرای تعهدات خود برای پل محمدحسنخان عملکرد قابل قبولی نداشته است.
فرماندار بابل با بیان اینکه طبق برنامه، عملیات اجرایی این پروژه باید از ابتدای فروردینماه آغاز میشد، افزود: پیمانکار مربوطه تاکنون این پروژه را رها کرده و هیچگونه اقدامی صورت نداده است البته شایان ذکر است که این پیمانکار تاکنون هیچ مبلغی نیز بابت پروژه پل محمدحسنخان دریافت نکرده است.
میرتبار در خصوص اقدامات پیشرو برای صیانت از این اثر تاریخی گفت: طی تماسی که با مدیرکل میراث فرهنگی استان داشتم، مقرر شد آخرین اخطار رسمی به پیمانکار ابلاغ شود در صورت عدم اقدام جدی از سوی ایشان در مهلت مقرر، فرآیند خلعید آغاز شده و پیمانکار جدید جایگزین خواهد شد.
وی در پایان با دعوت از سرمایهگذاران بخش خصوصی برای مشارکت در این پروژه خاطرنشان کرد: فرمانداری بابل آمادگی کامل دارد تا فرآیند قانونی برای واگذاری این پروژه را تسهیل کند در صورتی که سرمایهگذاری برای محوطهسازی و فضاسازی این پل تاریخی جهت بهرهبرداریهای فرهنگی و توریستی اقدام کند، ما با تمام توان از این طرح حمایت و همکاری خواهیم کرد.
تخصیص ۲۰ میلیاردی برای پل محمدحسن خان
رئیس میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی بابل نیز به ایسنا گفت: معمای نیمهکاره ماندن پروژه ساماندهی پل محمدحسنخان در این است که پیمانکار پروژه با وجود حمایتهای مالی، از ادامه کار سر باز زده و عملیات اجرایی را رها کرده است.
مهران فلاح تصریح کرد: پل محمدحسنخان به عنوان یکی از شاخصترین ابنیه تاریخی کشور، نیازمند توجه ویژه است؛ اما روند ساماندهی ضلع غربی این پل که قرار بود فاز نخست آن تا پیش از شروع فصل پاییز به اتمام برسد، اکنون از سوی پیمانکار رها شده است.
وی افزود:اگرچه با رایزنیهای گسترده و حمایتهای ویژه وزیر میراث فرهنگی و فرماندار بابل، اعتباری بالغ بر ۲۰ میلیارد تومان برای این پروژه حیاتی اخذ شد، اما به نظر میرسد این رقم، با توجه به حجم عملیات، تنها بخشی از نیاز پروژه را پوشش میدهد با این حال، معضل اصلی نه کمبود اعتبار، بلکه ترک فعل پیمانکار است.
رئیس میراث فرهنگی بابل با اشاره به اینکه پیمانکار پروژه که پیشتر عملکرد موفقی در پروژه «مدرسه علامه حائری» از خود به جای گذاشته بود، در آغاز کار عملکرد قابل قبولی داشت، گفت: اما با بروز چالشهایی در تامین مصالح از جمله آجر و سنگفرش، روند پروژه دچار وقفه شد.
وی تصریح کرد: با وجود پیگیریهای مستمر معاونت میراث فرهنگی، مدیرکل استان و فرمانداربابل، پیمانکار نه تنها در تامین مصالح و مدیریت زمان ناکام ماند، بلکه در نهایت با دلسردی کاررا رها کرد و عملاً پروژه در میانه راه متوقف شد.
پیشنهاد تغییر؛ اعتماد به پیمانکار «ترکفعلکننده» جایز نیست
فلاح یادآورشد: پیمانکاری که با وجود حمایتهای دستگاههای اجرایی، نسبت به تعهدات خود بیتفاوت بوده و عملاً دست به ترک فعل زده است، دیگر شایستگی حضور در این پروژه حساس را ندارد.
وی افزود: بر همین اساس، پیشنهاد تغییر پیمانکار و واگذاری پروژه به پیمانکاران متعهد و متخصص، به عنوان تنها راه برونرفت از وضعیت فعلی است.
رئیس میراث فرهنگی گردشگری وصنایع دستی بابل خاطرنشان کرد: به عنوان نمونه، پیمانکار فعال در پروژه «ملانصیرا» و «مسجد محدثین» که از سوی بخش فنی ادارهکل میراث فرهنگی انتخاب شده، به دلیل تعهد بالا و عملکرد درخشان، به عنوان گزینهای توانمند برای بازگرداندن پروژه به ریل اصلی است./ ایسنا
