دیدبان شمال:
در حالی تعداد قابل توجهی از کشاورزان مازندرانی نسبت به هشدارهای پی در پی کارشناسان در خصوص آسیب های کشت دوم برنج بی تفاوت هستند که خشکسالی امسال تامین آب را برای این شالی کاران به مراتب مشکل تر از سالهای گذشته کرد.
کم آبی رودخانه های این شهرستان در مردادماه و قطع آب های جاری برای اراضی شالیزاری سبب شد که کشاورزان زودتر از سال های گذشته برداشت از چاه های آب را با تمام ظرفیت موجود انجام دهند.
بخش لاله آباد شهرستان بابل که دارای بیشترین اراضی شالیزاری در سطح شهرستان است از جمله بخش های پیش رو برای کشت دوم برنج است که برداشت از آب چاه ها، تامین کننده اصلی آب اراضی شالیزاری محسوب می شود.
گرمای شدید مردادماه سال جاری به همراه تامین آب برای شخم و شیار در جهت کشت دوم برنج حجم انبوهی از آب های زیر زمینی را راهی اراضی شالیزاری کرد تا جایی که تعداد قابل توجهی از روستاها چاههای آب آنها ته کشید.
چاه های اراضی شالیزاری که آبی برای تامین مزارع ندارند پمپ آب ها به جای آب، گل و لای را از عمق زمین خارج می کنند که این امر نشان از وضعیت بحرانی سفره های زیر زمینی است.
همزمان با برداشت کشت اول برنج صاحبنظران در سراسر استان سعی کردند که کشاورزان را قانع کنند که زمین شالیزاری خود را زیر کشت دوم برنج نبرند.
صاحبنظران که این امر را تهدیدی برای سفره های زیر زمینی آب، نابودی مواد آلی خاک و میکروب های مفید و موجود زنده در خاک به هراه هدر رفت انرژی برشمردند و استمرار این رویه را خنجری بر پیکر زخمی محیط زیست این خطه از شمال کشور برشمردند.
صاحبنظران به خاطر آسیب جدی به آب های سفره های زیرزمینی و احتمال خطر فرونشست چاههای کشاورزی و اراضی مازندران، خواستار توقف کشت دوم برنج و به جای آن کشت پاییزه که انواع سبزیجات و صیفی جات را برای کاشت پیشنهاد دادند، که این کار درآمد بیشتری نسبت به کشت دوم برنج خواهد داشت.
کارشناسان چالش های کشت دوم برنج را چند بعدی اعلام کردند که تخریب مواد آلی خاک و میکروب های مفید و موجود زنده در خاک و استفاده بیش از اندازه انواع سموم برای مبارزه با طغیان پیاپی کرم های ساقه خوار بعد از کشت اول، از جمله معضل جدی کشت دوم برنج نام بردند که در زمین های شالیزاری جولان می دهند.
در یک ماه گذشته بسیاری از مدیران، دهیارن و اعضای شورای اسلامی روستاهای شهرستان بابل سعی کردند با روشنگری در خصوص آسیب های جدی کشت دوم برنج کشاورزان را به این باور برسانند که کشت دوم نه تنها سودی برای آنها نخواهد داشت بلکه هدر رفت سرمایه و تخریب محیط زیست را به همراه خواهد داشت.
با وجود بیان همه این هشدارهای علمی و کارشناسی بیش از نیمی از اراضی شالیزاری شهرستان بابل دوباره زیر کشت این محصول رفت که صاحبنظران این سطح زیر کشت را تحت هیچ شرایطی قبول ندارند.
شالیکاران بابلی مشکلات اقتصادی را مهمترین عامل کشت دوم برنج اعلام می کنند و با علم به این موضوع که این کشت آورده کلانی برای آنها نخواهد داشت اما به کمترین ها اکتفا می کنند.
برنجکاری یکی از مهم ترین فعالیت کشاورزی در مازندران و منبع مهم درآمد کشاورزان استان است و با تولید بیش از یک میلیون ۶۰۰ هزارتن، ۴۲ درصد برنج مورد نیاز کشور از این استان تامین میشود. استان مازندران تولید کننده ۷۲ نوع محصول زراعی و باغی است که در تولید ۱۵ محصول رتبه اول تا سوم را دارد.
پیشگیری اولویتی مهم
صاحبنظران بر این باورند مهمترین اقدام برای جلوگیری از برداشتهای بیضابطه، پیگیری برای پیشگیری از برداشت آب از چاههای غیرمجاز و ضابطهمند کردن برداشت از چاههای مجاز با نصب کنتورهای حجمی است که در هر استان شرکتهای آب منطقهای پیگیر انجام آن هستند.
بر اساس آمارهای رسمی در مازندران ۱۰۹ هزار و ۷۵۸ حلقه چاه مجاز وجود دارد که برای کنترل میزان برداشت از این چاهها با هدف پیشگیری از ادامه افت تراز آبهای زیرزمینی، لازم است بهرهبرداران چاهها نصب کنتورهای حجمی را جدی بگیرند. هر سال حدود یک میلیارد مترمکعب آب به واسطه چاهها از سفرههای زیرزمینی برداشت میشود و لازم است که برای پیشگیری از اضافه برداشت، با استفاده از کنتورهای حجمی به حفاظت از سفرههای آب زیرزمینی کمک شود. اما آمارها نشان میدهد که فقط یکهزار و ۲۰۹ حلقه چاه یعنی حدود ۱.۱ درصد این چاههای مجاز در مازندران به کنتور حجمی مجهز هستند.
سال گذشته در مازندران ۲۱۶ حلقه چاه غیرمجاز توسط ادارات منابع آب سراسر استان مسدود شد که از برداشت غیرمجاز ۸۵۰ هزار متر مکعب از منابع آب زیرزمینی پیشگیری کرد و در حال حاضر نیز ۲۰۰ پرونده مربوط به چاههای غیرمجاز در استان در حال بررسی و پیگیری است.
استمرار برداشت از آبهای زیرزمینی در مازندران که عمده آن برای مصارف کشاورزی انجام میشود، فقط با همراهی کشاورزان و فرهنگسازی برای کاهش برداشت از این منابع میسر است. تجربه نشان داده که امکان مدیریت همه نقاط مازندران برای شناسایی چاههای غیرمجاز و پیشگیری از حفاریهای بدون مجوز و اقداماتی مانند کفشکنی وجود ندارد و تنها راه برای کنترل وضعیت، فرهنگسازی و آگاهیبخشی درباره پیامدهای خطرناک و منفی برداشت بیضابطه از منابع آب زیرزمینی است.
نشانه های فرونشست
به گفته کارشناسان و مسوولان مرتبط، نشانههای فرونشست در بخشهایی از مازندران به ویژه شرق استان طی سالهای اخیر به چشم آمده است. حیدر داوودیان مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران در این باره پیشتر هشدار داد که با روند کنونی استفاده از آبهای زیرزمینی در مازندران، احتمال مواجه شدن این استان با فرونشست دور ازز انتظار نیست.
به گزارش ایرنا، مازندران که همواره از آن بهعنوان یکی از مناطق پرآب فلات ایران یاد میشود، چندین سال با تنشهای آبی مواجه شده است. این استان پس از ۲ سالتر سالی، بار دیگر در شرایط خشکسالی شدید قرار گرفته، بهطوری که بهگفته مسئولان و کارشناسان، سال آبی پشتسرگذاشته شده یکی از خشکترین سالهای آبی مازندران در ۱۰ سال اخیر بوده است و مهمترین دلیل بروز این وضعیت نیز کاهش بارندگیها و پیرو آن کمشدن حجم آب رودهای این استان است و به این موضوع باید افزایش دمای هوا در زمستان و بهار و ذوبشدن زودهنگام برف ارتفاعات بهعنوان یکی از منابع تامین آب استان را نیز اضافه کرد، هرچند که نشانههای خشکسالی و تنش آبی در سراسر مازندران دیده میشود، اما مناطق شرقی این استان بیشتر از سایر نقاط در معرض تنش آبی قرار دارند.
کارشناسان خشکسالی را بارش کمتر از حد معمول که منجر به تغییر الگوی آب وهوایی می شود، تعریف کرده اند و در همین راستا نیز خشکسالی از نظر هواشناسی به حالتی از خشکی ناشی از کمبود بارندگی اطلاق میشود.
خشکسالی به طور معمول براساس درجه خشکی در مقایسه با مقادیر نرمال یا میانگین و طول دوره خشکی تعریف می شود. تعاریف خشکسالی هواشناسی باید به صورت موردی برای هر منطقه خاص درنظر گرفته شود چرا که شرایط جوی که موجب کمبود بارش می شود، از منطقه ای به منطقه دیگر تغییر می کند.
از دیدگاه اقلیم شناسان، خشکسالی یک پدیده طبیعی است که در اثر تغییرات الگوههای آب وهوایی ناشی از کاهش نزولات جوی کمتر از حد معمول خود به خود به وجود می آید و ادامه آن موجب عدم تعادل اکولوژیکی و هیدرولوژیکی می شود.
از طرفی چون از دیدگاه جغرافیایی تعریف خشکسالی مفهومی مکانمند است، شدت خشکسالی در هر محل تابعی از ضریب تغییرپذیری بارش در همان محل است بنابراین از نظر اقلیم شناسی خشکسالی قابل تعیین است به طوری که در این روش درجه خشکسالی و ترسالی تعیین می شود./ایرنا
