دیدبان شمال:
دلفینهای گوژپشت اقیانوس هند و خلیج فارس گونههایی در معرض خطر انقراض هستند که به طور معمول به صورت گلههای کوچک در آبهای ساحلی، خوریات و مصب رودخانههای سه استان بوشهر ،خوزستان و هرمزگان حضور دائمی دارند و حفاظت از آنها از یک دهه پیش مورد توجه قرار گرفته است.
وابستگی این گونه دلفینها به زیستگاههای نزدیک سواحل با عمق کمتر از ۲۵ متر باعث شده با برخی فعالیتهای انسانی در تماس مستقیم باشند و همین امر آنها را در معرض خطرهای جدی مانند گیرافتادن در تورهای ماهیگیری، تصادم با قایقها، آلودگی و تخریب زیستگاه ناشی از فعالیتهای انسانی قرار دادهاست.
به همین دلیل از سال ۲۰۱۵ به عنوان گونه در معرض خطر انقراض(EN) در لیست قرمز اتحادیه بینالمللی حفاظت از محیط زیست (IUCN) قرار گرفته و فعالیتها و طرح و برنامههایی برای حفاظت آنها در ایران و بویژه استانهای جنوبی از جمله بوشهر به اجرا آمده و رونمایی از تمبر دلفین گوژپشت در هفته محیط زیست امسال در این استان تجلیل از سالها تلاش پژوهشگران، محیطبانان، جوامع محلی و حامیانی است که در مسیر حفاظت از این گونه ارزشمند نقشآفرینی کردهاند.
زیستگاه اصلی گونه دلفین گوژپشت در استان بوشهر پارک ملی دریایی دیر- نخیلو و منطقه حفاظت شده مند است که با حمایت مالی شرکت پتروشیمی نوری، گروه تحقیقاتی موسسه “طرح سرزمین” از اسفند ماه ۱۳۹۲ جمعیت دلفینهای گوژپشت اقیانوس هند (Souse plumbea) را با گشتهای دریایی مستمر تحت بررسی و حفاظت گرفته است.
حفاظت از هر گونه حیات وحش بویژه گونههای حمایت شده و مهم نیازمند برنامهریزی و هدف گذاری است که این مهم در قالب تدوین برنامههای اقدام عمل ملی حفاظت محقق میشود، به همین منظور طرح مطالعاتی تدوین برنامه عمل حفاظت از گونه با ارزش دلفین گوژپشت خلیج فارس در راستای حفاظت موثر از این گونه در سال ۱۳۹۸ آغاز شد.
اداره کل حفاظت محیط زیست استان بوشهر با پیش قدم شدن برای تدوین برنامه اقدام و عمل حفاظت از گونه دلفین گوژپشت با حمایت شرکت پتروشیمی نوری و توسط انجمن طرح سرزمین به این مهم دست یافت، این برنامه که شامل برنامههای کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت اجرایی در پنج بخش بود که با هدف کاهش عارضات و تهدیدهای دلفین گوژپشت و آموزش و مشارکتهای مردمی و تقویت بخش حقوقی و بخش ساختاری حفاظت از این گونه تدوین شد.
سرانجام در هفته محیط زیست سال ۱۴۰۰ از برنامه اقدام و حفاظت از دلفین گوژپشت خلیج فارس با اهتمام پتروشیمی نوری در شهرستان عسلویه رونمایی و برای اجرای آن کارگاهها و نشستهای آموزشی مختلفی برگزار شد، همچنین در این ارتباط تفاهمنامهای به منظور حفاظت از دلفینهای گوژپشت خلیج فارس به امضا رسید که نویدبخش آیندهای روشن برای این گونه ارزشمند دریایی شد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان بوشهر ، بر اهمیت حفاظت مشارکتی از محیط زیست تاکید کرد و گفت: پستانداران دریایی یکی از بزرگترین و مهمترین شاخصهای سلامت اکوسیستمهای دریایی هستند و سلامت آنها نمایانگر اثربخشی مستقیم تلاشهای حفاظتی در ارتباط با پستانداران دریایی که دلفینها که بر اساس فهرست سرخ اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت در زمره گونههای تهدید پذیر و آسیب پذیر معرفی شدهاند و با مطالعه و اقدامات حفاظتی، گامی مهم در جهت حفاظت از این گوهرهای آبی برداشت شدهاست.
عبدالرحمن مرادزاده افزود: معتقدیم که حفاظت از محیط زیست تنها با مشارکت همه جانبه مردم و بخشهای مختلف جامعه امکانپذیر است.
وی ادامه داد: حفاظت از دلفین گوژپشت خلیج فارس، حفاظت از سلامت این دریا و امنیت زیستی مردم است زیرا دلفین گوژپشت تنها یک جانور دریایی نیست، بلکه از گونههای پرچمدار اکوسیستم خلیج فارس است و حضور آن نشانهای روشن از سلامت دریا، پایداری زنجیره غذایی و جریان حیات در زیستبوم دریایی محسوب میشود.
مرادزاده با اشاره به شعار امسال هفته محیطزیست با عنوان «حفاظت محیطزیست، حفاظت امنیت ملی» افزود: وقتی از حفاظت دلفین گوژپشت سخن میگوییم، در واقع از سلامت خلیج فارس، امنیت سفره غذایی مردم، معیشت صیادان و آینده فرزندان این سرزمین سخن گفتهایم؛ چراکه دریای سالم، غذای سالم و جامعهای سالم و پایدار به همراه دارد.
مدیرکل حفاظت محیطزیست استان بوشهر با تشریح روند علمی پایش این گونه ارزشمند بیان کرد: پایش دلفینهای گوژپشت در آبهای استان بوشهر از سال ۱۳۹۲ با ابتکار انجمن «طرح سرزمین»، حمایت شرکت پتروشیمی نوری و تأیید ادارهکل حفاظت محیطزیست استان در پارک ملی دیر ـ نخیلو آغاز شد و تا سال ۱۳۹۸ به تهیه گزارشهای فصلی، آموزش جوامع محلی و دانشآموزان، تقویت شبکه امداد و نجات پستانداران دریایی و تدوین «برنامه اقدام و عمل دلفین گوژپشت» برای سواحل جنوبی ایران منجر شد.
مرادزاده بیان کرد: این مسیر پس از یک وقفه چهارساله، بار دیگر با همت شرکت پتروشیمی نوری و همکاری مؤسسه حفاظت محیطزیست قشم از سر گرفته شد و تولید محتوای آموزشی و طرح موضوع پایش در مجامع علمی کشور، از دیگر دستاوردهای ارزشمند آن بوده است.
وی گفت: رونمایی از تمبر دلفین گوژپشت، تجلیل از سالها تلاش پژوهشگران، محیطبانان، جوامع محلی و حامیانی است که در مسیر حفاظت از این گونه ارزشمند نقشآفرینی کردهاند.
مرادزاده با تقدیر از حمایتهای شرکت پتروشیمی نوری به عنوان الگویی موفق از مسئولیت اجتماعی صنایع اضافه کرد: امروز بیش از هر زمان دیگر روشن است که صنعت و محیطزیست میتوانند در کنار یکدیگر برای پایداری خلیج فارس نقشآفرین باشند.
مدیرمل حفاظت محیط زیست استان بوشهر افزود: حمایت از پروژههای حفاظتی، آموزشی و پژوهشی یک انتخاب تشریفاتی نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ سرمایه مشترک همه ما یعنی خلیج فارس است که امید میرود این تمبر کوچک، پیام بزرگی را به جامعه منتقل کند؛ اینکه طبیعت امانتی در دستان ماست و حفاظت از آن وظیفهای همگانی است./ ایرنا
