دیدبان شمال:
رضا حمیدی – کارشناس فرهنگ و رسانه- در یادداشتی که با عنوان «از خواندن کتاب تا ریشهکنی فقر؛ فاصلهای که باید پیمود» در اختیار ایسنا قرار داده، آورده است:
توصیه رئیسجمهور به مدیران و مردم برای مطالعه کتاب «برخاستن از فقر» در مراسم روز کتاب و کتابخوانی، فراتر از یک پیشنهاد مطالعاتی، حامل پیامی مهم درباره نسبت دانش، مدیریت و توسعه است؛ پیامی که اگر جدی گرفته شود، میتواند به بازنگری در شیوه مواجهه با یکی از دیرپاترین مسائل جامعه ایران، یعنی فقر و محرومیت، بینجامد.
مسعود پزشکیان در این مراسم با اشاره به تجربه چین در عبور از فقر و دستیابی به جایگاه اقتصادی کنونی، مدیران و مردم را به مطالعه این کتاب و شناخت مسیر طیشده از سوی این کشور فراخواند. اهمیت این توصیه در آن است که مسئله را از سطح گلایه درباره مشکلات اقتصادی به سطح شناخت تجربهها، کشف راهحلها و اصلاح شیوههای مدیریت ارتقا میدهد.
کتاب «برخاستن از فقر» نوشته شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، با ترجمه محمدرضا نوروزپور و انتشار انتشارات خبر امروز، مجموعهای از سخنرانیها، یادداشتها و تأملات نویسنده در دوران مسئولیتش در منطقه نینگده، از مناطق کمترتوسعهیافته استان فوجیان چین است. این اثر، فراتر از روایت یک تجربه اجرایی، به بررسی نسبت توسعه اقتصادی، آموزش، فرهنگ، سازماندهی اجتماعی، حکمرانی محلی و مشارکت مردم در فرایند فقرزدایی میپردازد.
یکی از درسهای مهم این تجربه آن است که فقر را نمیتوان صرفاً با پرداخت یارانه، توزیع بستههای حمایتی یا اجرای طرحهای مقطعی از میان برداشت. این اقدامات در شرایط دشوار اقتصادی برای حمایت از اقشار آسیبپذیر ضروریاند، اما جایگزین سیاستهای پایدار اشتغالآفرینی، توانمندسازی، آموزش، تولید و ایجاد فرصتهای برابر نمیشوند. فقرزدایی پایدار زمانی تحقق مییابد که افراد و خانوادهها از چرخه محرومیت و وابستگی خارج شوند و امکان ساختن آیندهای باثبات را به دست آورند.
البته تجربه چین را نمیتوان بدون توجه به تفاوتهای ساختاری، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی دو کشور به ایران تعمیم داد. الگوبرداری هوشمندانه به معنای تقلید نیست؛ بلکه به معنای شناخت عوامل موفقیت، ارزیابی انتقادی تجربهها و انتخاب راهکارهایی است که با واقعیتهای جامعه ایران تناسب دارند.
پرسش اساسی اینجاست: چرا کشوری با این حجم از منابع طبیعی، سرمایه انسانی، ظرفیتهای صنعتی، کشاورزی، معدنی و موقعیت ممتاز جغرافیایی، همچنان با فقر، نابرابری فرصتها و محرومیت برخی مناطق دستوپنجه نرم میکند؟ آیا مسئله فقط کمبود منابع است یا باید بخشی از پاسخ را در کیفیت مدیریت، ناپایداری سیاستها، ضعف بهرهوری، تصمیمگیریهای غیرکارشناسی و فاصله میان برنامهریزی و اجرا جستوجو کرد؟
واقعیت آن است که توسعه بیش از آنکه محصول وفور منابع باشد، حاصل کیفیت حکمرانی و توانایی تبدیل ظرفیتها به فرصتهای واقعی برای مردم است. مدیر توسعهگرا باید مسئله را در میدان بشناسد، نه فقط در گزارشهای اداری؛ به جای اجرای نسخههای یکسان، تفاوت ظرفیتها و نیازهای مناطق را درک کند و به جای سنجش موفقیت با تعداد طرحها و میزان اعتبارات هزینهشده، آثار اقدامات را در زندگی مردم بسنجد.
در این میان، مطالعه کتاب برای مدیران یک ضرورت حرفهای است، نه فعالیتی تشریفاتی. مسئولیت عمومی بدون دانش، شناخت تجربههای موفق و آمادگی برای اصلاح خطاها، میتواند به تکرار تصمیمهای پرهزینه و ناکارآمد منجر شود. کتاب، پنجرهای به تجربه دیگران است؛ اما عبور از پنجره و ورود به میدان عمل، وظیفه مدیران است.
از سوی دیگر، ترویج فرهنگ مطالعه در میان مردم نیز اهمیت دارد. جامعهای که از تجربههای بشری، دانش اقتصادی و مهارتهای زندگی فاصله بگیرد، در برابر مشکلات آسیبپذیرتر خواهد بود. کتابخوانی باید به افزایش آگاهی، تقویت قدرت تحلیل، ارتقای مهارت و مشارکت آگاهانه شهروندان در سرنوشت اجتماعی و اقتصادی کشور بینجامد.
با این همه، نباید توصیه رئیسجمهور به مطالعه این کتاب در حد خرید و توزیع نسخههایی میان مدیران، برگزاری نشستهای معرفی یا ثبت چند تصویر یادگاری متوقف بماند. شایسته است دستگاههای اجرایی، بهویژه نهادهای مسئول در حوزه اقتصادی و اجتماعی، از این فرصت برای استخراج درسهای مدیریتی، تدوین برنامههای متناسب با مناطق محروم و ارزیابی نتایج سیاستهای فقرزدایی استفاده کنند. حتی میتوان مطالعه و بررسی این تجربه را به دستور کار نشستهای مدیریتی استانها و شهرستانها تبدیل کرد.
کتاب را باید خواند، اما مهمتر از آن، باید از آموختهها برای تغییر واقعیتها بهره گرفت.
فاصله میان خواندن درباره ریشهکنی فقر و تحقق آن در جامعه، همان فاصله میان دانستن و عمل کردن است؛ فاصلهای که مسئولیت پیمودن آن بیش از همه بر دوش مدیران و تصمیمسازان کشور قرار دارد.
توصیه رئیسجمهور زمانی به یک رویداد اثرگذار در فرهنگ مدیریتی کشور تبدیل میشود که از کتابخانه به اتاق تصمیمگیری، از اتاق تصمیمگیری به میدان اجرا و از میدان اجرا به سفره و زندگی مردم راه یابد./ ایسنا